تاب‌آوری کابل‌های زیردریایی: خرابی‌ها بیشتر نشده، تعمیرها دیرتر شده است

فرض کنید صبح به دفتر می‌رسید و تماس‌های تصویریِ تیم کند و بریده‌بریده شده است. سامانهٔ ابری هم با مکث باز می‌شود. اینترنتِ دفتر قطع نیست و ارائه‌دهنده هم می‌گوید مشکل از طرفِ آن‌ها نیست. گاهی ریشهٔ ماجرا هزاران کیلومتر دورتر است: لنگری که کفِ دریا کشیده شده و کابلی را بریده است. تاب‌آوری کابل‌های زیردریایی (Submarine Cable Resilience) یعنی توانِ این شبکه برای سرپا ماندن، تغییرِ مسیرِ ترافیک و برگشتِ سریع پس از آسیب. این گزارش رخدادهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ را از سه زاویه می‌بیند: آمارِ خرابی و تعمیر، رخدادهای دریای سرخ و بالتیک، و پاسخِ نهادهای بین‌المللی. در پایان هم می‌گوییم این موضوع برای یک کسب‌وکارِ ایرانی چه معنایی دارد.

در یک نگاه

شمارِ آسیب به کابل‌های زیردریایی بیش از یک دهه تقریباً ثابت مانده، اما زمانِ لازم برای تعمیر به‌شدت بالا رفته است. رخدادهای دریای سرخ و بالتیک در ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ این ضعف را نشان دادند. ITU و ICPC در ۲۰۲۶ ساده‌سازیِ مجوزها و تنوعِ مسیرها را پیشنهاد کردند.

• به گفتهٔ ITU، شمارِ آسیب به کابل‌های زیردریایی بیش از یک دهه تقریباً ثابت مانده، ولی زمانِ لازم برای تعمیر به‌شدت افزایش یافته است.
• کمیتهٔ بین‌المللیِ حفاظت از کابل (ICPC) کشیده‌شدنِ لنگرِ کشتی را عاملِ حدود ۳۰٪ آسیب‌های سالانه، یعنی نزدیک به ۶۰ خرابی در سال، می‌داند.
• در ۶ سپتامبرِ ۲۰۲۵، پس از آسیبِ کابل‌های SMW4 و IMEWE نزدیکِ جده، Microsoft اعلام کرد کاربرانِ Azure در خاورمیانه ممکن است تأخیرِ بیشتری ببینند.
• نهاد مشورتیِ ITU و ICPC در ۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ گزارشی را تصویب کرد که ساده‌سازیِ مجوز، تعیینِ نقطهٔ تماسِ واحد در هر دولت و تنوعِ جغرافیاییِ مسیرها را پیشنهاد می‌کند.
• برنامهٔ اقدامِ اتحادیهٔ اروپا برای امنیتِ کابل (JOIN(2025)9) فقط در چارچوبِ اتحادیهٔ اروپا معنا دارد و مقرراتِ لازم‌الاجرای ایران نیست.

شبکهٔ کابل‌های زیردریایی چقدر بزرگ است و چرا عددها با هم فرق دارند؟

طولِ کابل‌های ارتباطیِ زیردریایی جهان بسته به منبع بین ۱٫۳ تا ۱٫۵ میلیون کیلومتر برآورد می‌شود. یادداشتِ APNIC در اکتبرِ ۲۰۲۶ رقمِ «حدود ۱٫۵ میلیون کیلومتر» را آورده و نوشته است این زیرساختِ حیاتی در سال‌های پیشِ رو با چالش‌های جدی روبه‌روست. در مقابل، نقشهٔ TeleGeography حدود ۱٫۳ میلیون کیلومتر کابل ثبت کرده است.

این اختلاف لزوماً تناقض نیست. رقمِ APNIC یک برآورد است و رقمِ TeleGeography از سامانه‌هایی می‌آید که در نقشهٔ آن ثبت شده‌اند. وقتی جایی این عدد را دیدید، منبع و تاریخش را هم بپرسید.

تعدادِ سامانه‌ها هم به تاریخِ شمارش بستگی دارد. طبقِ TeleGeography، تا فوریهٔ ۲۰۲۵ تعداد ۵۷۰ سامانهٔ کابل در حالِ بهره‌برداری بود و ۸۱ سامانهٔ دیگر برنامه‌ریزی شده بود. نقشهٔ ۲۰۲۵ همین شرکت ۵۹۷ سامانه و ۱۶۳۶ نقطهٔ فرود را نشان می‌دهد. نقطهٔ فرود (Landing Point) جایی در ساحل است که کابل از دریا بیرون می‌آید و به شبکهٔ خشکی وصل می‌شود. رقمِ ۵۹۷ سامانه‌های فعال و در دستِ ساخت را با هم شمرده است.

چرا تعمیرِ کابل‌های زیردریایی دیرتر از گذشته شروع می‌شود؟

مشکلِ اصلی بیشتر شدنِ خرابی‌ها نیست، طولانی شدنِ زمانِ تعمیر است. ITU در جریانِ نشستِ بین‌المللیِ تاب‌آوری کابل‌های زیردریایی، که ۲ و ۳ فوریهٔ ۲۰۲۶ در پورتوی پرتغال برگزار شد، اعلام کرد شمارِ آسیب‌ها بیش از یک دهه تقریباً ثابت مانده است. همان‌جا گفت زمانِ لازم برای تعمیر به‌شدت بالا رفته است.

یک تحلیلِ ثانویه از گزارشِ نهاد مشورتی رقمِ دقیق‌تری می‌دهد. طبقِ آن، میانگینِ جهانیِ زمانِ شروعِ تعمیر از کمتر از ۲۰ روز در ۲۰۱۲ به بیش از ۵۰ روز رسیده است. منظور فاصلهٔ آسیب تا رسیدنِ کشتی و آغازِ کار است، نه پایانِ تعمیر. این عدد هنوز باید با متنِ اصلیِ گزارشِ ITU تطبیق داده شود. پس آن را نشانهٔ یک روند بدانید، نه رقمِ قطعی.

منابعِ موجود نمی‌گویند سهمِ هر عامل در این تأخیر چقدر است. ولی پیشنهادهای کارگروه‌های ITU، که در ادامه آمده، روی ساده‌سازیِ مجوز و چارچوب‌های قابلِ پیش‌بینی تمرکز دارند. این تمرکز نشان می‌دهد نهادهای بین‌المللی فرایندهای اداری و مقرراتی را یکی از گره‌های مهم می‌دانند.

علتِ آسیب‌ها هم تا حدی شناخته‌شده است. کمیتهٔ بین‌المللیِ حفاظت از کابل (ICPC) می‌گوید کشیده‌شدنِ لنگرِ کشتی سالانه حدود ۳۰٪ آسیب‌ها را رقم می‌زند، یعنی نزدیک به ۶۰ خرابی در سال. بخشِ بزرگی از خطر به فعالیت‌های عادیِ دریایی برمی‌گردد، نه فقط به رخدادهای عمدی.

قطعی کابل‌های دریای سرخ چه اثری روی اینترنت و سرویس‌های ابری گذاشت؟

دریای سرخ نشان داد یک گذرگاهِ شلوغ چطور می‌تواند هم‌زمان چند کابل را از دست بدهد. در مارسِ ۲۰۲۴، پس از حمله به کشتیِ Rubymar، لنگرِ کشیده‌شدهٔ آن به سه کابلِ Seacom، AAE-1 و EIG آسیب زد. شرکتِ Kentik، که در پایشِ ترافیکِ اینترنت فعال است، علتِ این قطعی را بررسی کرده است.

اثرِ این رخداد کوچک نبود. یک رسانهٔ صنعتی برآورد کرد قطعی‌های ۲۰۲۴ حدود ۲۵٪ از ترافیکِ عبوری از این مسیر را تحتِ تأثیر قرار داد. این عدد برآورد است، ولی نشان می‌دهد وقتی چند کابل در یک دالانِ باریک کنارِ هم باشند، یک حادثه چقدر اثر می‌گذارد.

رخدادِ دوم مستقیم به سرویس‌های ابری ربط داشت. در ۶ سپتامبرِ ۲۰۲۵ کابل‌های SMW4 و IMEWE نزدیکِ جده آسیب دیدند. Microsoft اعلام کرد کاربرانِ Azure در خاورمیانه ممکن است تأخیرِ بیشتری ببینند و ترافیک را از مسیرهای دیگر عبور داد. تأخیر (Latency) زمانی است که بسته‌ای از داده می‌رود و پاسخ برمی‌گردد و با میلی‌ثانیه (ms) سنجیده می‌شود.

نکتهٔ این رخداد شکلِ اثرش است: هشدارِ Microsoft دربارهٔ افزایشِ احتمالیِ تأخیر بود. یعنی وقتی ترافیک از مسیرهای دیگر عبور داده می‌شود، ممکن است سرویس به‌جای قطعِ کامل، با افزایشِ تأخیر روبه‌رو شود. برای کاربری که فقط ایمیل می‌خواند شاید محسوس نباشد. ولی تماسِ تصویری، دسکتاپِ راه‌دور و همگام‌سازیِ پایگاه‌داده به تأخیر حساس‌ترند.

در دریای بالتیک چه اتفاقی افتاد؟

در بالتیک چند رخداد پشتِ سرِ هم رخ داد و تحقیقِ رسمی هم شروع شد. در نوامبرِ ۲۰۲۴ کابل‌های دادهٔ C-Lion1 و BCS East-West Interlink آسیب دیدند. یک ماه بعد، در ۲۵ دسامبرِ ۲۰۲۴، کابلِ برقِ Estlink 2 میان فنلاند و استونی خراب شد. پلیسِ فنلاند تحقیق دربارهٔ این رخداد را در منطقهٔ انحصاریِ اقتصادیِ این کشور آغاز کرد.

در بالتیک آسیب فقط به کابل‌های داده محدود نماند و یک کابلِ برق هم خراب شد. برنامهٔ اتحادیهٔ اروپا، که در ادامه آمده، هم کابل‌های ارتباطی و هم کابل‌های برق را پوشش می‌دهد.

خبرِ خوب این است که تعمیر ممکن است. شرکتِ Cinia، مالکِ C-Lion1، اعلام کرد این کابل میان فنلاند و آلمان پس از تعمیر به‌طورِ کامل به مدار برگشته است. پرسشِ اصلی سرعتِ این برگشت است و این‌که شبکه تا آن زمان چطور سرپا بماند.

نهاد مشورتیِ ITU و ICPC برای تاب‌آوری کابل‌های زیردریایی چه پیشنهاد می‌کند؟

پیشنهادها روی سه محور است: تعمیرِ سریع‌تر، مدیریتِ بهترِ ریسک و تنوعِ مسیرها. ITU و ICPC در ۲۰۲۴ نهادِ مشورتیِ بین‌المللیِ تاب‌آوری کابل‌های زیردریایی را تشکیل دادند. این نهاد در ۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، در جریانِ مجمعِ WSIS 2026 در ژنو، گزارشِ نهاییِ کارگروه‌هایش را تصویب کرد.

جدولِ زیر خلاصهٔ پیشنهادهای هر کارگروه است. این‌ها توصیه‌اند، نه قانون. هر دولت خودش تصمیم می‌گیرد کدام را اجرا کند.

• کارگروه: کارگروه ۱ · محور: استقرار و تعمیرِ سریع‌تر · پیشنهادهای اصلی: ساده‌سازیِ فرایندِ مجوز؛ تعیینِ یک نهاد به‌عنوانِ «نقطهٔ تماسِ واحد» (SPOC) در هر دولت برای همکاریِ بین‌دولتی
• کارگروه: کارگروه ۲ · محور: شناسایی و مدیریتِ ریسک · پیشنهادهای اصلی: همکاریِ مراجعِ ملی با دارندگانِ مجوزِ فرود برای رصدِ خرابی و آسیب‌پذیری؛ اطلاع‌رسانی دربارهٔ از رده خارج کردنِ کابل‌ها، به‌ویژه برای کشورهای جزیره‌ایِ کوچکِ در حالِ توسعه (SIDS)
• کارگروه: کارگروه ۳ · محور: گسترشِ اتصال و تنوعِ جغرافیایی · پیشنهادهای اصلی: چارچوب‌های روشن و قابلِ پیش‌بینی برای مجوزِ کابل؛ سکوهای تأمینِ مالیِ ترکیبی (Blended Finance) برای سرمایه‌گذاری

برنامهٔ اقدامِ اتحادیهٔ اروپا برای امنیتِ کابل چیست و آیا در ایران اعتبار دارد؟

این برنامه سندِ سیاستیِ اتحادیهٔ اروپاست و در ایران الزامی ندارد. کمیسیونِ اروپا و نمایندهٔ عالیِ اتحادیه آن را در ۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۵ با شناسهٔ JOIN(2025)9 منتشر کردند. چهار رکن دارد: پیشگیری، کشف، پاسخ و تعمیر، و بازدارندگی. کابل‌های ارتباطی و برق هر دو را پوشش می‌دهد.

ارزشِ این سند برای خوانندهٔ ایرانی در چارچوبِ فکری‌اش است، نه در الزامِ حقوقی. چهار رکنِ آن برای فکر کردن به هر زیرساختِ حیاتی کاربرد دارد: جلوی آسیب را بگیر، زود بفهم، سریع درست کن و هزینهٔ آسیب‌زدن را بالا ببر. ولی مقرراتِ ارتباطاتِ ایران را نمی‌شود از این سند نتیجه گرفت.

این ماجرا برای یک کسب‌وکارِ ایرانی چه معنایی دارد؟

اگر سرویس‌هایتان به مسیرهای بین‌المللی وابسته است، باید روی کند شدن حساب کنید، نه فقط روی قطع شدن. برای اتصالِ ایران به کابل‌های خلیج فارس هم قرارداد امضا شده است: Gulf Bridge International (GBI) و شرکتِ ارتباطاتِ زیرساخت در ۲۱ آوریلِ ۲۰۱۰ قراردادِ «طرفِ فرود» (Landing Party Agreement) را برای اتصالِ ایران به شبکهٔ کابلِ GBI امضا کردند. منابعِ این گزارش دربارهٔ وضعیتِ امروزِ این اتصال یا سهمِ هر مسیر در ترافیکِ ایران چیزی نمی‌گویند.

دربارهٔ مقرراتِ کابل‌های زیردریایی و مجوزِ فرود در ایران، منبعِ رسمیِ ایرانی در اختیارِ ما نیست. برای این موضوع به شرکتِ ارتباطاتِ زیرساخت و سازمانِ تنظیمِ مقررات و ارتباطاتِ رادیویی مراجعه کنید. پیشنهادهای ITU یا برنامهٔ اتحادیهٔ اروپا را هم معادلِ قانونِ داخلی ندانید.

کارهایی که یک مدیرِ IT می‌تواند انجام دهد بیشتر به برنامه‌ریزی مربوط است تا پیکربندی. تصمیم و اجرای هر تغییر در شبکهٔ زنده با متخصصِ دارای صلاحیت است. هر تغییری را اول در محیطِ آزمایشی امتحان کنید و راهِ برگشت به پیکربندیِ قبلی را از پیش آماده کنید.

• سرویس‌هایی را فهرست کنید که به خارج از کشور وابسته‌اند، مثلِ سرویس‌های ابری، ایمیل و ابزارهای همکاری، و مشخص کنید کدام به تأخیر حساس‌اند.
• از ارائه‌دهندهٔ اینترنتِ خود بپرسید ترافیکِ بین‌المللی‌تان از چند مسیرِ جداگانه عبور می‌کند و در زمانِ قطعی چه اتفاقی می‌افتد.
• تأخیر را به‌طورِ منظم بسنجید و ثبت کنید تا وقتِ رخداد، مبنایی برای مقایسه داشته باشید.
• برای سرویس‌های حیاتی نسخه یا جایگزینِ داخلی در نظر بگیرید تا به یک مسیرِ دریایی وابسته نباشید.
• برای جزئیاتِ سرویس‌های اینترنتِ اختصاصی، مسیرها و سطحِ خدمت، با پشتیبانیِ آریانا تماس بگیرید.

پرسش‌های پرتکرار

چرا وقتی کابلی در دریای سرخ آسیب می‌بیند، سرویسِ ابری در خاورمیانه کند می‌شود؟

چون ترافیک از مسیرهای دیگر عبور داده می‌شود و ممکن است تأخیر بالا برود. Microsoft پس از آسیبِ SMW4 و IMEWE در ۶ سپتامبرِ ۲۰۲۵ همین هشدار را به کاربرانِ Azure در خاورمیانه داد.

تعمیرِ یک کابلِ زیردریایی چقدر طول می‌کشد؟

عددِ ثابتی وجود ندارد. ITU می‌گوید زمانِ تعمیر به‌شدت بالا رفته است. یک تحلیلِ ثانویه زمانِ شروعِ تعمیر را بیش از ۵۰ روز برآورد کرده، ولی این رقم هنوز باید با گزارشِ اصلی تطبیق داده شود.

بیشترِ آسیب‌های کابل‌های زیردریایی از کجا می‌آید؟

طبقِ ICPC، کشیده‌شدنِ لنگرِ کشتی سالانه حدود ۳۰٪ آسیب‌ها را رقم می‌زند، یعنی نزدیک به ۶۰ خرابی در سال.

آیا برنامهٔ اتحادیهٔ اروپا یا پیشنهادهای ITU برای ایران الزام‌آور است؟

خیر. JOIN(2025)9 سندِ اتحادیهٔ اروپاست و پیشنهادهای نهاد مشورتیِ ITU و ICPC توصیه‌اند. برای مقرراتِ داخلی به شرکتِ ارتباطاتِ زیرساخت و سازمانِ تنظیمِ مقررات مراجعه کنید.

جمع‌بندی

رخدادهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ یک تصویرِ روشن دادند: خرابیِ کابل‌های زیردریایی پدیدهٔ تازه‌ای نیست، ولی برگشت از آن کندتر شده است. دریای سرخ نشان داد یک لنگر می‌تواند چند کابل را هم‌زمان از کار بیندازد و سرویس‌های ابری با افزایشِ تأخیر روبه‌رو شوند. در بالتیک هم آسیب، افزون بر کابل‌های داده، یک کابلِ برق را دربر گرفت. پاسخِ نهادها هم بیشتر به مجوزِ سریع‌تر، همکاریِ بین‌دولتی و تنوعِ مسیر برمی‌گردد. برای مدیرِ IT درسِ اصلی ساده است: وابستگی‌هایتان را بشناسید، از ارائه‌دهنده دربارهٔ مسیرها بپرسید و برای روزهای کندی برنامه داشته باشید.